Inngangur Til Menningarsøguna hjá kakao Smøri

Eru fólk í dag eitt sindur "verðslig" ella "ungalig"? Deilig sjokuláta nammi hava leingi verið "inn inn í heimið hjá vanligum fólki" og eru enntá kend fyri hvørt húsarhald, enntá til kvinnur og børn. Høvuðsrávøran til at gera sjokulátu, tropiska plantukakatræið, er "duld í boudoir og ókend fyri heimin" og er næstan gloymt av fólki.
Tá Columbus uppdagaði New World of America, skundaðu evropearar til fruktagóða landið Amerika í eini roynd at gera sær greitt, at dreymurin um at gerast ríkur. Evropearar lærdu tó nógv av upprunaamerikanarunum og gjørdu fult brúk av tí, sum gav eina risa ávirkan og fekk nógv ríkidømi.
Tá fóru spaniólar til Meksiko og sóu, at indisku myntirnir á marknaðinum vóru eitt slag av plantufrøi. Hetta slagið av myntum kann malið í pulvur og blandast við maismjøli til at gera køkur. Indianarnir elska at eta hetta slagið av køku. Tað sigst, at tað at eta hetta slagið av køku fer at gera teg røskan og ótroyttiligan. Indianarnir kallaðu hetta plantufrøin "sjokolátali" og spaniólar kallaðu tað "sjokoláta". Hetta slagið av træi, sum framleiðir "sjokoláta" veksur í frumskóginum og er lutfalsliga sjáldsamt. Indianarar mugu fara í tann stóra skógin fyri at finna hann fyri at velja "sjokulátu". Indianararnir kallaðu hetta træið "Kakao Hutoli". Seinni nevndu plantufrøðingar hetta træið "kakatræ" grundað á hesa framburð. Spanska legði stóran týdning fyri "sjokulátu". Teir sendu tað aftur til Spania við skipi og greiddu frá magisku ávirkanini av "sjokulátu" til kongin. Kongurin í Spania smakkaði "sjokoláta" seg sjálvan og gav boð um at savna eitt stórt tal av kakaotræfrøi úr Meksiko og byggja fyrstu sjokulátuvirkið og framleiðsluvirkið í Spania. Í fleiri hundrað ár hava vestmenningar áhaldandi nýskapað sjokulátu og framleitt túsundtals sjokuláta-nammimat, sum hevur havt ein góðan leiklut í at ríka mannaføði.
Kakao er eitt áhugavert lítið træ í familjuni Sterkuliaceae. Størsti eginleikin er, at tað blómar og ber frukt á gomlum stilkum. Blómurnar blóma beint á bagagurúminum, og fruktirnar vaksa eisini beint á bagagurúminum. Blómurnar eru smáar og fruktirnar eru stórar. Fruktirnar eru ovalar, við framkomnum prismatiskum linjum á yvirflatuni. Tey eru appelsin-yellow í liti. Hvør frukt vigar umleið 1 kilo. Hvørt kakaotræ kann framleiða 60{20}70 fruktir, og hvør frukt inniheldur 30-50 fræ. Hesi fræini eru rávøran til sjokulátu. Kakaofrø innihalda eitt slag av kakaosmøri, sum er fast við stovuhita, men byrjar at bráðna við 37 stigum. Munnligi hitin hjá menniskjum er 37,5 stig, so sjokuláta gjørd við kakaosmøri fer ikki at bráðna, tá hon verður hildin í hondini, men fer at bráðna, tá ið hon verður hildin í munninum. "Tað bráðnar bara í munninum, ikki í hondini" er tí vorðið tað mest stolta lýsingarsloganið hjá sjokulátukeypmonnum. Kakaopulvur hevur nógva hitaorku. Um læknar kunnu eta kakaopulvur, áðrenn teir fara á rakstrarborðið ella flogskiparar, áðrenn teir taka av, kunnu teir hava sterka orku í langa tíð. Harumframt hevur kakaopulvur ríkt av proteini, hevur eina nørandi og stimbrandi ávirkan, og kann brúkast sum hágóðskudrykkur.
Te, kaffi og kakao eru teir tríggir stóru drykkirnir í heiminum. Tein hevur sín uppruna í Asia, kaffi stavar frá Afrika og kakao hevur sín uppruna í Amerika. Hetta tykist at vera ein snildur skipan. Sama hvar teir hava sín uppruna, so eru plantur tað vanliga ríkidømið hjá mannaættini og vilja tæna øllum mannaættini.
Kakaotræið er ein tropisk æviggrøn planta, Sterkuliaceae. Kakaotræið mennist spakuliga og er sera viðkvæmt. Tað kann bert framleiða kakaobønir eftir 5{10}}7 ár av planting. Avkastið er tað hægsta, tá træið er 25 ár, og tá degenererar tað so við og við. Fruktin hjá henni modnar uppá 4-6 mánaðir. Tað veksur tvær ferðir um árið, og høvuðsavreiðingartíðin er frá oktober til desember. Avreiðingartíðin hjá ekvadoriskum kakaotrøum er nakað seinni, yvirhøvur frá desember til januar árið eftir. Fruktin er podformað, 15-30 cm long, grøn uttan, og inniheldur 30,40 fruktir inni. Eftir at hava avreitt, mugu kakaobønurnar gerast og takast út. Hvørt træ kann avreiða 1-2 kg av turrum kakaobønum um árið.
Kakao hevur høgt føðsluvirði. Høvuðstilfarið hjá henni er kakaosmør, teobromin og koffein, tað vil siga kolhydratir, feitt, protein og mineralir sum magnesium, kalium og alkaloidar (so sum cercilin) ​​eru øll høg í innihaldi.
Kakaobønir eru høvuðsrávøran til at gera sjokulátu, og eisini eru semi- avmarkaðar vørur og lidnar vørur. Sum brotið kakao, kakao-massa, kakaovæta ella saft, kakaosmør, kakaokøkur og kakaopulvur. Restin av kakao kann eisini brúkast sum rávøra til kosmetikk, sum djórafóður, og til bryggjarí.
Kakaosmør er eitt natúrligt feitt í kakaobønum, sum ikki økir um blóðkolesterolið. Tað gevur eisini sjokulátu ein serligan slættleika og bráðna-in-the eyðkennini. Kanningar hava víst, at hóast kakaosmør hevur høgt mettað feittinnihald, so økir tað ikki blóðkolesterol sum annað mettað feitt. Hetta er tí, at tað hevur eitt høgt innihald av stearsýru. Stearsýra er ein av høvuðsfeittsýrunum í kakaosmøri, sum kann lækka blóðkolesterolið.